چقدر سخت است خواندن این خبرهای روزنامه ها ، بازهم دستان پدری به خون فرزندش آلوده شد . پدری در زاهدان به کمک دوستش ، دخترش را سنگسار کرد . وی چون فکر می کرد که سمیه با یک مردی رابطه نامشروع دارد مبادرت به این کار کرد . در همین صفحه روزنامه اعتماد می خوانیم که پدری در اسلامشهر دختر ۹ ساله اش را با دستان خودش خفه کرد . هر روز خبر آزار کودکان را در روزنامه ها می خوانیم که بسیاری از آنها منجر به قتل می شود . اغلب آزاردهنده ها هم پدران هستند و نیز فقیر . مجلس هفتم هم دارد به پایان می رسد اما همچنان در خصوص اصلاح قوانین مرتبط با کودکان به نتیجه ای نرسیده است . سرنوشت لایحه حمایت از کودک و نوجوان مبهم است . پدران هم با حمایت قانونی همچنان در صدر آزار رسانان به کودکان قرار دارند . با توجه به اینکه بر اساس گفته مسئولین قوه قضائیه قرار بود ماده ۲۲۰ قانون مجازات اسلامی از قوانین ما حذف شود اما هیچ اتفاقی نیافتاده است . اغلب قربانیان از حاشیه ها هستند . همین دو مورد آخری یکی از زاهدان بود که از استانهای حاشیه ای ایران است و یکی هم اسلامشهر که از مناطق حاشیه ای پایتخت . برای ارتقاء فرهنگی آن پدر زاهدانی چقدر تلاش شده است ؟ و سمیه های کشور ما چقدر در پناه قوانین احساس امنیت می کنند ؟ تکیه گاه امثال سمیه کجا باید باشد؟ آیا ساختن تکیه گاههای مطمئن فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی برای سمیه های ایران هنوز برای مسئولین ضروری به نظر نمی رسد ؟ آیا با این همه گزارش های تکان دهنده از بحران های اجتماعی، ساخت مدرسه و مسجد و کارخانه در کشورهای مختلف مهمتر از مصیبت و اندوه روز افزون هموطنان ماست ؟ از دولت که بگذریم سهم هرکدام از ما چقدر است و چقدر توانستیم مفید باشیم به نظر من آسیب های ناشی از شعار زدگی و منیت و خود شیفتگی کسانی که می توانستند در مسائل اجتماعی پیشرو باشند و به عنوان پرچمداران مبارزات مسالمت آمیز اجتماعی برای احقاق حقوق کودکان و زنان و ... مطرح باشند و در تغییر و اصلاح زیر ساخت های فرهنگی و اجتماعی کشور به سمت شادی و آرامش ونشاط هموطنان حرکت کنند از خطر بحران های اجتماعی کمتر نیست . در این مورد بعدا مفصل تر می نویسم .
توجه : ماده ۲۲۰قانون مجازات اسلامی می گوید اگر پدر یا جد پدری مرتکب قتل فرزند شوند قصاص نخواهند شد .
قرار هست وزیر پیشنهادی رئیس جمهور برای تصدی پست وزارت آموزش و پرورش رای اعتماد بگیرد کسی که اعتقاد دارد باید کتابهای درسی را به تفکیک جنسی نوشت و یا مقاطع تحصیلی دختران و پسران را متفاوت کرد . امروز که داشتم تیتر خبرها را مرور می کردم به یک اتفاق عجیبی برخوردم و آن حجم بالای وعده ها و فعالیت های نمایشی این وزارتخانه بود دقت کنید :
مديرکل تربيت بدني آموزشوپرورش خبرداد:
حل مشکلات اداري 21هزار دبير ورزش
پرداخت سختي كار به دبيران ورزش
برگزاري المپياد ورزشي نوجوانان از سوي آموزشوپرورش ( ایسنا )
عباسي در نطق پیش از دستور:
اميدواريم آموزش و پرورش با انتخاب علياحمدي متحول شود ( فارس )
برگزاري مسابقه وبلاگنويسي دانشآموزي با محور چشمانداز20 ساله نظام ( فارس )
(توجه : وزیر پیشنهادی تا دو ماه و نیم قبل رئیس دانشگاه پیام نور بوده )
از اینها که بگذریم مرور برنامه های وزیر پیشنهادی از میان نکات جالب بسیاری که دارد یک نکته آن در خور توجه بیشتری است و آن فراهم کردن شراط برای آموزش کودکان خارج از تحصیل است که عینا در ذیل می آید :
"طراحي برنامهها و اعمال روشهاي دسترسي عمومي به مدرسه و فراهم كردن زيرساختهاي شكوفايي استعدادهاي كودكان و نوجوانان واجبالتعليم 6 تا 13 ساله.
حمايت از ادامه تحصيل كودكان بيسرپرست و دانشآموزان كم بضاعت مالي براي ادامه تحصيل در مدارس با همكاري ساير نهادهاي ذيربط"
در این میان گزارش کوتاه خبرگزاری مهر نیز قابل توجه است :
هيچ آماري از دانشآموزان بازمانده از تحصيل وجود ندارد:
مهر: هيچ آمار مشخصي در خصوص دانشآموزان بازمانده از تحصيل تاكنون از سوي آموزش و پرورش ارائه نشده است.
با وجود اينكه مسوولان آموزش و پرورش تاكيد بسياري بر امر تعليم و تربيت دارند و از اجباري كردن تحصيل تا پايان مقطع راهنمايي و حتي جريمه والديني كه مانع رفتن فرزندان خود به مدرسه ميشوند سخن ميگويند، اما جالب است كه مسوولان آموزش و پرورش تاكنون آماري از بازماندگان تحصيل ارائه ندادهاند و حتي در مواردي خود را مسوول جمعآوري اين آمار نميدانند.مديركل دفتر راهنمايي وزارت آموزش و پرورش گفت: آماري از دانشآموزان بازمانده از تحصيل وجود ندارد و ثبت احوال و مركز آمار مكلفاند تعداد اين دسته از افراد را با جزئيات در اختيار آموزش و پرورش قرار دهند.منوچهر فضليخاني افزود: در صورتي ميتوان جمعيت بيرون از مدرسه را شناسايي كرد كه مركز آمار اطلاعات خام از جمعيت سني كل كشور و تعداد افراد در سن تحصيل را در اختيار ما قرار دهد، البته قطعا آمار اين مركز دقيق نخواهد بود.وي اظهار داشت: به دليل نبود آمار پايه از جمعيت لازمالتعليم در كشور، تعداد افراد بيرون از مدرسه هنوز مشخص نيست.
آقای علی احمدی در جریان باشند که گویا قبلا هم برای آموزش کودکان خارج از چرخه تحصیل در قالب طرح آموزش برای همه مبلغ ۱۶ میلیارد توان اعتبار بین المللی آمده بود که البته معلوم نیست چی شد.
نتیجه گیری اخلاقی : شانه های کوچک کودکان معصوم خارج از تحصیل نحیف و شکننده است ، از آنها نردبان نسازید.
داشتم می اومدم سرکارم که سر اندیشه پشت چراغ قرمز با شش کودکی مواجه شدم که در سرمای صبح گویا زودتر از همه ماها از خواب بیدار شده بودند چون ۳۰/۷ سرکار بودند . اسپند دود می کردند ، بیسکویت می فروختند ، یکی فال در دستش بود ...
ماه قبل من و جاوید سبحانی جلسه ماه انجمن حمایت از حقوق کودکان را برگزار کردیم و آنچه به عهده من بود بررسی آماری دوسال گذشته در خصوص ساماندهی کودکان خیابانی بود و در این بررسی به نتایج جالبی رسیدم که در آینده ای نزدیک منتشر می کنم . الان هم کم کم به پایان سال نزدیک می شویم از همین حالا منتظر مصاحبه های گوناگون دولتی ها برای ساماندهی کودکان خیابانی باشید . آخه می دانید قضیه چیه ؟ باید نشان بدهند که بودجه تخصیص داده شده هزینه شده والا در سال بعد بودجه کمتری به آنها می دهند از سال ۷۹ تا بحال اگه آمارها را کنار هم بگذارید نه تنها کودکان خیابانی ایران بلکه تمام کودکان شاغل در خیابان کشورهای همسایه باید ساماندهی شده باشند . احتمالا تا چند روز دیگر به ان - جی - او ها زنگ بزنند که" بیایید تا به هرکدام دوسه میلیون از میلیاردها تومان بودجه مربوطه را بدهیم " تا با یک تیر دو نشان بزنند هم تتمه بودجه را مصرف کنند و هم بخشی از این تشکل ها را که اسیر کارهای اجرایی هستند نمک گیر خوشان سازند تا اگر احیانا انتقادی هست لب فرو بندند .
از جلو نظام ، خبر دار ... آهای صف کلاس دوم خیلی بی نظم ایستادی . تو .. با توام بی ادب چرا ساکت نمیشی ؟ شما دوسه نفر آدم می شین یا به خدمت شما برسم ؟ یک بار دیگر از جلو نظام را تکرار می کنیم اگه فقط یک نفر بی نظم بایسته وای به حالش ...
روز پنج شنبه بعد از ظهر بود که برای انجام یه کاری مجبور بودم که جلوی درب یک مدرسه ابتدایی پسرانه در غرب تهران توقف کوتاهی داشته باشم ، اغلب والدین در بیرون مدرسه منتظر فرزندان خود بودند ، آنها که جگر گوشه هایشان را برای اندوختن دانش به امانت به این مدرسه سپرده بودند با حیرت به صدای گوش خراش ناظم و مدیر مدرسه گوش می دادند که از بلندگوی قدیمی مدرسه و با صدای بلند پخش می شد . بدون شک آموزش و پرورش از وزارتخانه های کلیدی است که نقش زیادی در نحوه آموزش به فرزندان این جامعه دارد و وای به حال آن آموزش و پرورشی که مدیر و ناظم آن همچنان با این ادبیات خشن با کودکان سخن بگویند و تاسف بار تر اینکه این رواج این ادبیات در مدارس ما به سرعت رو به گسترش است .
در گراميداشت ياد حضرت رقيه (س) همايش بزرگ سه سالههاي عاشورايي روز پنجشنبه در امامزاده يحييابن موسي (ع) سمنان برگزار شد. اين همايش همزمان با ايام شهادت حضرت رقيه (س) و با حضور صدها نفر از كودكان دختر سه ساله و مادران آنها برگزار شد. در همايش مذكور كودكان سه ساله در حاليكه ملبس به لباسهاي سبز و پيشاني بندهايي با مضامين يا حضرت رقيه، يا حضرت علياكبر و ... جلوه خاصي به اين مراسم بخشيدند. در اين مراسم ضمن اجراي برنامههاي مختلف مداحي، سينهزني و گراميداشت عاشورا و سالروز شهادت حضرت رقيه ، مراسم نمادين تشييع جنازه آن حضرت در ميان حزن و اندوه حاضران برگزار شد.
استمرار حضور کودکان در خیابانهای شهر در سوز و سرمای زمستان برای فروش ملتمسانه آنچه که در دست دارند خود دلیلی روشن بر شکست انواع طرح های ساماندهی کودکان خیابانی است . به عملکرد متولیان امور در فرصت های بعدی خواهم پرداخت اما آنچه الان و در این فرصت مورد نظر است فعالیت نهاد های مدنی است . بحث حضور کودکان کار و خیابان در کشور – علیرغم انکار متعدد متولیان امور – اولین بار توسط NGO ها مطرح شده است که در نهایت پذیرش این معضل از سوی مسئولین از اولین دستاورد فشار تشکل های غیر دولتی بوده است . نقش اصلی تشکل های مردمی در همه جای دنیا بیشتر نظارتی است تا اجرایی. پس از قبول پدیده اشتغال به کار کودکان در کشور از سوی دولتی ها بود که انواع و اقسام طرح های ساماندهی با صرف هزینه های هنگفت شکل گرفت و حد اقل 15 نهاد دولتی در گیر ساماندهی کودکان خیابانی شده و ستادی را برای این منظور تشکیل داده اند و عدم نظارت دقیق و مردمی بر فعالیت آنان، دوباره کاری ها ، اشتباهات فاحش ، ارئه طرح های گوناگون بدون مطالعه دقیق و در نهایت به هدر رفتن میلیارها ریال بودجه و... را در بر داشته است . در این میان ثبت انواع و اقسام تشکل های فعال در زمینه کودکان کار و خیابان می توانست به نظارت بر کار دولتی ها ، و در نهایت بهبود وضعیت کودکان کارو خیابان منجر شود اما بنا به دلایلی که مهمترین آنها در ذیل بیان می گردد NGO های موجود نتوانسته اند آنطور که باید این مسئولیت سنگین خود را به انجام برسانند :
۱- نهاد های مدنی کشور ما در یک قرن گذشته همواره پس از تشکیل و حرکت به جلو با موانع و محدودیت های بسیاری مواجه شده اند در کنار نهادهای واقعا مردمی ، نهاد های زرد شکل می گیرند که باعث اخلال در حرکت تشکل های واقعی می شوند .که البته این تشکل ها با برخورداری از رانت های مربوطه مهارت بسیاری در در یافت بودجه های کلان دولتی دارند.
۲- در حال حاضر تشکل های زیادی در حوزه کودکان کار و خیابان در کشور( به خصوص در تهران ) فعالیت دارند که فقدان استراتژی و برنامه ریزی مشخص آنها را به بازوان اجرایی دولت ها بدل ساخته است یعنی هر کدام از این تشکل های تعدادی از کودکان را پوشاک و غذا و کمی هم آموزش می دهندو این عمل سالهاست که ادامه دارد . فقدان مدیریت دموکراتیک این تشکل ها و البته ساختا ر هیئت امنایی آنها باعث شده که پویایی و نو آوری لازم را در زمینه فعالیت هایی که انجام می دهند نداشته باشند ساختار غیر دموکراتیک و عدم نظارت اعضاء – که اصل مهم در فعالیت های مردمی است – این نهاد ها را به خیریه های مدرن تر بدل ساخته که با NGO های واقعی فرسنگ ها فاصله دارند و همه اینها باعث انحراف مبارزه برای احقاق حقوق کودکان در کشور شده است چرا که هزاران کودک کار و خیابان در کشور وجود دارند که نه تنها از فعالیت اندک این تشکل ها بهره ای نمی برند بلکه چشم به راه تغییرات اساسی تر در زندگی خود هستند تغییراتی ریشه ای تر که به بهبود وضعیت این خانواده ها ُو اصلاح قوانین و توزیع همراه با عدالت ثروت و ... بیانجامد.
۳- در تشکل های واقعی تر که عضوگیری فراگیر دارند و دارای اساسنامه دموکراتیک هستند که با نظارت اعضا نیز توام است فقدان آموزش به داوطلبان از موانع اساسی آنان است . این تشکل ها با اینکه ساختار دموکراتیک دارند اما در سازماندهی و کار تشکیلاتی ضعف های اساسی دارند و همین صعف ها منجر به هدر رفتن توان و انرژی اعضاء آن خواهد شد . مطالعه و پی گیری علمی تر مسائل مر بوط به کودکان باعث نشاط و پویایی این تشکل ها خواهد شد . الگوبرداری از تشکل های موفق کشورهای پیشرفته و بهسازی ساختار درونی تشکل ، گرایش بیشتر به سمت مطالعه و تحقیق ، پرهیز از بوروکراسی های رایج و البته دقت بیشتر در عضوگیری شاید این تشکل ها را به دستاوردهای بیشتری رهنمون سازد .
فعالیت تشکل های فعال زمینه کودکان کار و خیابان از سال 78 تا بحال سابقه دارد به نظر می رسد فعالیت های صرفا اجرایی این تشکل ها تا زمان روشنگری افکار عمومی و نیز پذیرش این معضل توسط نهاد های دولتی ضروری بوده و از آن پس اصرار این تشکل ها به فعالیت ها صرف اجرایی جای سوال فراوان دارد و در حقیقت حرکت به موازت نهاد هایی نظیر سازمان بهزیستی و کمیته امداد و شهرداری است ، در صورتی که با پذیرش حضور این کودکان در جامعه و اختصاص میلیاردها ریال برای این منظوراز سوی نهاد های دولتی NGO ها باید وارد فاز نظارتی شده و با بهره گیری از داوطلبان مبتکر و اندیشمند خود که چه بسا اساتید دلسوز دانشگاهی را نیز در بر دارند طرح ها و الگو های موثر ارائه دهند و علاوه بر نظارت و مطالعه و پژوهش های جدی و دائمی نیز بپردازند .
کشور ما در سال ۱۳۷۳ منشور جهانی حقوق کودک را پذیرفته و متعهد به اجرای مفاد آن شده است . پیمان نامه جهانی حقوق کودک به رشد همه جانبه کودکان ، ممنوعیت اشتغال بکار کودکان ، ممنوعیت کودک آزاری ، حق آزادی بیان کودک ، حق برخورداری از بهداشت و درمان مناسب ، حق برخورداری از تحصیل و آموزش و پرورش ، ممنوعیت استفاده از کودکان در درگیریها و مخاصمات مسلحانه و... تاکید دارد . علاوه بر این کشور ما در حدو ۳۰ سال پیش مقاوله نامه ۱۳۵ سازمان جهانی کار را پذیرفته است که به ممنوعیت کار کودکان زیر ۱۵ سال تاکید دارد و شاید بر اساس این مقاوله نامه بین المللی است که ممنوعیت کار کودکان زیر ۱۵ سال در قانون کار جمهوری اسلامی ایران نیز گنجانده شده است . پس از آن در سال ۱۳۸۰ کشور ما مقاوله نامه ۱۸۲ سازمان جهانی کار را پذیرفته است این مقاوله نامه به ممنوعیت اشتغال به کار کودکان و تلاش برای شناسایی و محو بدترین اشکال کار کودکان در کشورها تاکید دارد . با وجود قوانین موجود و نیز پذیرش تعهدات بین المللی در حوزه کودکان متاسفانه وضعیت نوزده میلیون از ساکنان کشور مان تعریف چندانی ندارد .شواهد نشان می دهد که آمار کودکان خارج از چرخه تحصیل رو به گسترش است که بخش زیادی از این کودکان جذب کارگاههای زیر زمینی همراه با اشتغال طاقت فرسا می شوند . در وضعیت کودکان شاغل در خیابان ها نیز علیرغم صرف بودجه های هنگفت بنام ساماندهی کودکان خیابانی تغییرات چندانی حاصل نشده است . سن فحشا به سن کودکی رسیده است . وضعیت رفاهی و درمانی و آموزشی کودکانروستایی و عشایر نیز توجه مضاعف متولیان امور را می طلبد و...
با توجه به دلایل بالا به نظر می رسد پرداختن به مسائل و مشکلات کودکان یک وظیفه است . ترویج حقوق کودک در بین لایه های مختلف جامعه ، هشدار به متولیان امور در خصوص وضعیت کودکان ، پرداختن به مشکلات بیشمار کودکان شاغل در خیابان ها و... شاید در بهبود وضعیت کودکان تاثیر اندکی داشته باشد .
